GENERALITATS DE SAUPRE


L’objectiu es d’obténer un niveu de pratica correnta,tant a l’orau coma a l’escrich, s’apiejant sus d’un corpús de textes venguts de mant’unei domenis. L’aprentissagi si farà tamben au niveu civilisacionau, assajant de far conòisser mielhs la realitat culturala dei país d’Òc.
Cada cors si debanarà pendent doeis oras.
Lo dialeite emplegat dins lei cors serà lo provençau maritime. De textes porràn estre tornar transcrits en occitan s’eron escrichs promier dins una autre lenga. Lei textes en occitan seràn prepauvat dins son dialecte d’origina ( a levat d’unei, mai aquò serà mencionat).

A prepaus de la grafiá.

La grafiá emplegada dins lei cors es anomeda grafiá classica. Es estada enmaginada despuei lo començament dau segle detz-e-nòu, emé lo trabalh dau lingüiste Honorat puei foguèt normalizada en 1936 per Loís Alibert, segond lo parlar lengadocian qu’emplegava eu e en rapòrt de la grafiá utilizada per normalizar lo catalan (Pompeu Fabra) per de rasons d’unitat de la lenga e de sei variantas (a l’epòca lo catalan era considerat coma una varianta de la lenga d’Òc. L’es encara uei, de còps...). Son origina es de cercar dins la grafiá emplegada tre l’edat mejana per transcriure çò que si sonava lo « Roman », eissut de l’evolucien dau latin parlat dins l’airau occitan. Foguèt puei adaptada a l’ensem deis autrei dialeites d’Òc, emé sei caracteristicas pròpias. S’agís mai que mai d’una grafiá basada sus l’etimologia latina emé un sistema de transcripcien autonòme. La grafiá dicha mistralenca, fòrça emplegada dins la nòstra regien en rason dau prestigi felibrenc e de sa simplicitat (per quauqun qu’es acostumat ai nòrmas francesas pasmens) es basada sus la prononciacien francesa emé quauqueis concessiens a l’etimologia. D’unei textes porràn estre presentats dins aquela grafiá per si posquer acostumar.

En rason de la multiplicitat dei biais de prononciar e a fortiori d’escriure l’occitan, de segur demandaràm pas a vautrei de respectar de nòrmas ortograficas clavadas. Solament d’unei convenciens bolegaràn pas e auretz de lei conòisser.

Ò, totjorn toníc, corresponde gaireben au son françés O : La pòrta = la porte
-A en finau non tonica si tanca en quaucaren si sarrant de –E : Pizza prononciat a la marselhesa (« Pitze »). Mefi que si deu sempre prononciar. Marca generalament lo feminin.
O, corresponde au francés OU : Lo pichon = Lou pitchoun
CH corresponde au francés TCH : pichonet = pitchouné
LH corresponde au francés ILL : Travalhar = Travailla
NH corresponde au francés GN : Montanha = Mountagne
A levat dins aquelei grops de consonantas, lo H mut a la francesa eisita pas en occitan (e s’escriu pas) : Histoire = Istòria
EU, AU, OU, EI, AI, ÒI etc... son de diftongas tras que frequentas en occitan, mai que mai dins lo dialeite provençau. Son de prononciar d’un solet còp, en apiejant sus la promiera vocala : EW, AW, OW, EY, AY, OY... Bateu, Ostau, Buou, Peire, Faire, goi = Batew, Ostaw, Buow, Peyre, fayre, goy
E es totjorn accentuat É ou È, jamais mut. Penequet = Pénéqué
EN si prononcia gaireben coma lo francés IN, jamai coma AN : Centre = cintré

An aquò fau apondre que lei consonantas finalas si prononcion gaireben jamai, a levat de quauqueis eicepciens que veiràm. Cantar = canta, Libertat = Liberta
Lei consontantas finalas nasalas son prononciadas en provençau ( mai pas dins de dialeites coma lo lengadocian ò lo catalan) emai se son pas gaire apiejadas.

Veiretz qu’aquelei reglas, se pòdon paréisser un pauc estranhas au començament, vos vendràn de mai en mai en s’acostumant a la lenga, l’auvissent e la parlant. Apondi que d’unei usagis de la lenga pòdon cambiar d’una dialeite a l’autre, mai tamben d’un escriveire a l’autre, emai s’emplegon a la bàsia lo mesme parlar e la mesma grafiá.


La tonica.

L’Occitan coma totei lei lengas eissudas dau latin, a levat dau francés, a servat un accent toníc que s’escriu pas de lònga mai que si deu absoludament respectar sus pena de cambiar completament la significacien d’un mòt. Un lenga s’aprenent beu promier en la parlant, es importantissime de saupre ben aquesta regla.
Totei lei mòts acabats per una vocalas ansin que per lo –S dau plurau an d’estre accentuats sus la reire-darniera silaba : Una filha de la campanha si passeja dins Marselha.
Totei lei mòts acabats per una consonanta a levat dau –S an d’estre accentuats sus la darriera silaba : Un pichon fadat aviá begut tot lo magasin.
Nota : Lei tresencas personas dau plurau dei verbes son pasmens accentuadas sus la reire-darriera silaba, emai l’accent siegue pas marcat en generau : lei filhetas canton de polidas cançons
Leis mòts que respecton pas aquelei reglas an un accent escrich que marca la tonica. Una letra accentuada a l’escrich non pòu normalament s’atrovar dins una pausicien atòne. Un grandàs nervós voliá s’empegar emé una botilha de bòn pastagà marselhés.


Quauqueis equivaléncias per s’ajudar

FRANCÉS OCCITAN Exemple
-TION -CIEN Population = populacien
-ER -AR Parler = Parlar
-É, -ÉS -AT, -ATS beauté, parlés = beutat, parlats
- ÉE, - ÉES -ADA, -ADAS salée, chantées = salada, cantadas
Â, Ô, Ê AS, OS, ES Château, hôte, être = casteu, òste, estre
-EUX -ÓS Fameux = famós
-EUR -OR Fleur = flor
-TEUR -AIRE / -ADOR Chanteur = cantaire / cantador
-ENCE , -ANCE -ÉNCIA Indépendance = independéncia
-EAU -EU Chapeau, beau = Capeu, Beu
-IF -IU Indicatif = indicatiu
-AL -AU Animal = animau
-AIN -AN Châtelain = castelan
-AIS, -OIS, -ÉS Anglais, chinois = Anglés, chinés
-AIRE -ARI, -ÀRIA(fem.) Diccionaire = diccionari
-IEN -IAN Italien = italian

Pòu eisistar pasmens d’eicepciens ( cf hôtel / Ostau, été / estiu, écrivain / escriveire, peu / pauc, Aixois / Sestian, populaire / popular, Arlésien / Arlatenc ... ),

Botarai una revirada d'aquí la fin de la setmana...

Ai una question: diètz que lu mòts en -TION en francés si reviron -CIEN en occitan. Ma veï sovent -CION e pas -CIEN. Li doi fòrmas existon ensems?

La finala -ien tòca en granda part lo provençau maritim, e lo vivaro-aupenc dei basseis Aups.
Cò que dona aperaquí un triangle "Lo Martegue - Barcilona - Frejús/St Rafèu".

Lo nòrd de Frejús (Leis Adrechs) a la finala -ion prononciat [iw].
L'autre caire de l'Esterèu a totjorn -ion prononciat [jun] en riba de mar, e [iw] en montanha.

Mentan a la particularitat d'aver la finala -ian e meme -an en plaça de -on:
Ex:
Animacion => animacian
Cançon => cançan
Menton => Mentan

En principi lo nissart remplaça en efèit lu -s- intervocalics en -h-:

Disi >>> Dihi
Vesi >>> Vehi

Ma segon lo libre "Gramàtica dau niçard", escricha da Toscano,
li cau pas lo -h-, perqué après lo "i" li a un hiatus. De mai, per far
un hatus après lo "e" per exemple, si dèu escriure "ï", m'au tremas:

Dihi, Dihes, Díhon >>> Dii, Dies, Díon
Vehi, Vehes >>> Veï, Vees...

Non capissi: dins lo mieu darrier messatge avii escrich solament:

Cyril06 a écrit:

Vorrii tornar parlar de la tonica perqu'es emportant de precisar, tòcant la tresena persona dau plural, que se li cau si fiar à la "Santa Nòrma" qu'aplica la règla de l'espanhòu (lo N finau non cònta), es foarça complicat perqué s'aplica solament per lu verbes e pas per lu noms, e que cau alora analisar tota la frasa avant de saupre coma la prononçar... Pensi alora qu'es mai correct d'escriure la terça persona dau plural embé l'accent: cànton, díon, sènton, vèndon... Dins lo site de conjugason occitana (lengadociana) (http://www.panoccitan.org/conjugason.aspx), s'utilisa aquesta règla.

Ma quauqu'un a ajustat aquesta part qu'ai jamai escrich:

Citation:

Héhé. Es bessai ben lo cas onte l'accent faria mestier. Quand fas de cors en d'adultes, ti dieu pas coma an de dificultats per pausar aquel accent lei gents. Saria escrich que leis ajudaria ben mai. Mai NON ! Es pas possible. Es ben mai utile de metre de -Z- per complexificar encara un pauc mai l'ecritura e la reservar ai linguïstas confiermats. PS : degun l'a pas desmantelat aqueu site ? En tot lo cas, m'avisi que compreni plus ren a l'occitan quora liegi de messatge escrichs per d'utiliZaires d'aquela aisina catastrofica sus lo fons (pas dins la fòrma, bessai).

Coma si fa?

Gilcarr a écrit:

... Siáu d'acòrdi ambé tu sus la complexitat de nòstra grafia tocant lei "z", qu'an rèn qu'un ròtle etimologic, çò que nos rapròcha de l'èime de la grafia francesa, malerosament. Pèr çò qu'es de non comprendre cèrtei responsas, siáu coma tu: sovèntei fètz comprèni rèn de rèn. Crèsi qu'es pèr çò qu'es subre tot de lenga parlada, e que si comprèn mielhs quand es dicha. Un pauc coma lei SMS: si comprènon mielhs a votz auta! E bensai que ce que vèni d'escriure serà pereu pas mai de bòn comprendre... Enfin, e aquò es una autra question: m'avisi que l'emplec de "tornar" pèr dire "re-", a chanjat dempuei qu'aprenguèri lo provençau l'a d'annadas, non ? Ara legissi pèr eisèmple "tornar vendrai" pèr revendrai, estènt qu'auriáu dich "tornarai venir". Lei règlas gramaticalas an-

Tòcant lo -Z-, la sieu utilisacion es sobretot una manièra de copiar sus dei vesins italians, catalans e espanhòus. Utilisi puslèu lo -S- ("utilisar" au luèc d'"utilizar"...).

Tòcant l'emplec dau RE-/TORNAR, non sabi exactament: ai vist li doi formas. Pensi que toti li doi son correcti.

Vorrii tamben parlar dau -X-: li a sovent dei tendénças en provençau de lo remplaçar per -IS/IC-, alora que la nòrma mai generala de l'occitan preconisa d'utilisar -X-:

Excepcion/Eicepcion, Exemple/Eisemple, Exercici/Eisercici...

Lo nissart utilisa puslèu lo -X-, ma li doi fòrmas son possibli.

Enfin, li terminasons en -CIEN son tipiqui dau provençau maritim. La "Santa Nòrma" demanderia d'escriure puslèu -CION, coma dins toi lu autres dialèctes.

Es veritat ! Mi siau enganat de boton !

Lo perdon !